Anlaşmalı Boşanma Protokollerinde Yapılan Kritik İhmal

Anlaşmalı boşanma protokollerinde uygulamada en çok “sonradan baş ağrıtan” hatalardan biri, mal rejimi tasfiyesi bölümünün hukuken kapsayıcı biçimde kapatılmamasıdır. Taraflar boşanır, “malları da aramızda paylaştık” diye düşünür, dosya kapanır. Fakat protokolde fazlaya ilişkin haklardan açık feragat yer almıyorsa, ileride müvekkilinizin karşısına hiç beklemediği şekilde mal rejimi tasfiyesine ilişkin yeni bir dava gelebilir.

Buradaki kritik nokta şudur: Mal rejimi tasfiyesi, çoğu zaman uygulamada “anlaşmalı boşanmanın doğal sonucu” gibi ele alınsa da, pratikte uyuşmazlıklar tam da bu varsayımdan doğar. Protokolde malvarlığı unsurları tek tek sayılmış olsa bile, kalan/unutulan/sonradan ortaya çıkan bir unsur üzerinden “tasfiye dışında kaldı” iddiası gündeme gelebilir. Bu iddianın yönetimi, protokol metninin netliğine ve özellikle kapsamı kapatan irade beyanına bağlıdır.

Neden tek cümle bu kadar önemli?

Mal rejimi tasfiyesi bakımından en güvenli yaklaşım; (i) tarafların hangi mallar için nasıl anlaştığını açıkça yazmak, (ii) anlaşılan tasfiyenin “tam ve nihai” olduğunu belirtmek ve (iii) fazlaya ilişkin haklardan karşılıklı feragat iradesini tartışmaya yer bırakmayacak biçimde protokole geçirmekten geçer.

Aksi hâlde, “Biz zaten anlaştık” cümlesi tek başına her zaman yeterli korumayı sağlamaz. Çünkü protokol “niyeti” değil, hukuken bağlayıcı iradeyi ve kapsamı yazar. Bu kapsam net değilse, yıllar sonra bile “şu taşınmaz/şu alacak/şu edinim protokolde yoktu” argümanı üzerinden yeni bir dosya açılabilir.

Yargıtay kararındaki kritik vurgu

Aşağıdaki metin, uygulamada yaşanan riskin nereden doğduğunu çok net gösteren bir örnektir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2022/3458 E., 2022/7580 K. sayılı ve 28.09.2022 tarihli dosyasındaki olayda davacı mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklı alacak talebinde bulunmuş, ilk derece mahkemesi “…protokolde dahil olmayan taşınmaz yönünden davacının alacak talep etmesinin dürüstlük kuralına aykırı olup hakkın kötüye kullanılması niteliğinde bulunduğu…” gerekçesi ile davayı reddetmiştir. Daire ise “…Mal rejiminin tasfiyesinin boşanma davasının fer’i niteliğinde olmamasına, protokolde, duruşmada alınan beyanlarda ve hükümde dava konusu 3045 parsel sayılı taşınmaza yönelik bir düzenleme yapılmamış olmasına, ayrıca davacının mal rejiminden kaynaklı başkaca bir hak talebi olmadığına veyahut feragat edildiğine yönelik bir beyanının da bulunmamasına göre, dava konusu 3045 parsel sayılı taşınmazın anlaşmalı boşanma davasında yapılan tasfiyeye dahil edildiği kabul edilemez…” gerekçesi ile kararın bozulmasına karar vermiştir.

Bu pasajın pratik sonucu şudur: Protokolde (ve/veya duruşma beyanında, hükümde) belirli bir malvarlığı unsuruna yönelik açık düzenleme yoksa; ayrıca “başkaca talebim yoktur” veya “haklarımdan feragat ediyorum” türünden açık beyan da bulunmuyorsa, sonradan açılan bir mal rejimi talebiyle karşılaşmak mümkündür; “anlaşmalı boşanma oldu, kapandı” yaklaşımı tek başına güvenli değildir.

Protokole mutlaka eklenmesi gereken “kapatıcı” cümle

Mal rejimi tasfiyesi maddesinde, uyuşmazlık riskini ciddi ölçüde azaltan ve kapsamı hukuken kapatan şu cümleyi mutlaka kullanın:

“Taraflar mal rejimi tasfiyesine yönelik fazlaya ilişkin dava haklarından karşılıklı feragat etmişlerdir.”

Bu cümle, protokolde sayılanlar dışında katılma alacağı / katkı payı alacağı / değer artış payı gibi taleplerin sonradan gündeme getirilmesini pratikte zorlaştırır; en azından protokolün “nihai tasfiye iradesini” netleştirir.

Örnek Şablon

Mal rejimi tasfiyesini protokole yazarken şu mantıkla ilerlemek çoğu riski azaltır:

• Somutlaştırma: Taşınmazları ada-parsel, araçları plaka, banka hesaplarını banka/şube/IBAN (ya da en azından hesap türü) ile yazın.
• Tasfiyenin kapsamı: “Taraflarca edinilmiş mallara katılma rejiminden kaynaklanan alacakların bu protokol ile tasfiye edildiği” gibi bir ana cümle kurun.
• Nihailik: “Taraflar birbirlerinden bu başlık altında başka bir hak ve alacak talebinde bulunmayacaklarını kabul ederler” gibi net bir kapanış ekleyin.
• Feragat: En kritik güvenlik noktası olarak fazlaya ilişkin haklardan karşılıklı feragat cümlesini mutlaka yerleştirin.

Burada amaç, protokolün okuyana şunu dedirtmesidir: “Taraflar mal rejimini konu etmiş, kapsamı belirlemiş, nihai olarak kapatmış ve fazlaya dair iddialardan açıkça vazgeçmiştir.”

Sonuç

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimi tasfiyesi kısmı, çoğu zaman “en hızlı geçilen” ama en çok risk barındıran bölümdür. Müvekkilinizin yıllar sonra yeniden aynı evliliği mal rejimi davasıyla masaya getirmemesi için, malvarlığı unsurlarını netleştirmenin yanında kapsamı kapatan açık feragat iradesini yazmak gerekir. Çoğu zaman en ucuz ve en etkili önlem, doğru yere koyulmuş tek bir cümledir.